YARA BAKIMI
Uzm. Dr. Asım USLU
Vücudun en geniş organı olan deri, insan vücudunu dış etkenlere ve mikroorganizmalara karşı koruyan ilk savunma hattıdır.Derinin en önemli fonksiyonları koruma, termoregülasyon, metabolizma, duyu ve iletişimdir. Çoğu kez, deri bütünlüğünde bozulma ortaya çıkıncaya denk sağlam derinin önemi göz ardı edilmektedir.
Yara genellikle, normal deri bütünlüğünün ortadan kalkması olarak tanımlanır. Derinin/Dokunun travma, fiziksel ve kimyasal, radyasyon, cerrahi kesi ve basınç gibi farklı etkenlerle anatomik ve fonksiyonel bütünlüğünün bozulması sonucu oluşan lezyonlara yara adı verilir.
Bası yaraları, dışarıdan gelen fiziksel bir basınç sonucu vücut yüzeyindeki sıkışma, sürtünme, yırtılma veya bunların çeşitli derecelerde kombinasyonlarıyla ortaya çıkan ülserasyonlar ve doku nekrozlarıdır. Bası oluşumundaki en önemli etiyolojik faktör bası’dır. Yumuşak dokulara yapılan bası, İskemi ile sonuçlanır. Bası giderilemez ise nekroza ve ülserasyona doğru ilerler. Pozisyon değiştirmek basınç süresini düşürür ancak basıncın şiddetini azaltmaz. Basıncın şiddeti vücudun üzerinde yattığı yüzey ile temas alanı artırılarak azaltır. Bası yarasının oluşmasında basıncın yanı sıra basıncın uygulandığı süre çok önemlidir.
Yara nasıl meydana gelirse gelsin, tüm yaralarda amaç,en kısa sürede yaralanan dokunun iyileşmesidir.
Yara iyileşmesini engelleyen faktörler;
Yaş, iskemi ,enfeksiyon, malnütrisyon, yabancı cisim, diyabet, steroid kullanımı, KBY (üremi), kanser, genetik hastalıklar ,radyasyon, kemoterapi, sigara kullanımı, alkol kullanımı, ödem, bası'dır.
Kronik yaralar;
Diyabetik ayak
Basınç ülserleri
Venöz ülserler
İskemik yaralar
Lenfatik yetmezliğe bağlı yaralar
Kanser
Yara bakımı;
Hastanın varsa ek hastalıkları tedavi edilmelidir.
DM varsa kan şekeri regüle edilmeli, beslenmesi bozuksa beslenmesi düzenlenmeli…
Debridman;
Yara zemininde bulunan ölü dokular temizlenmeli
Bu genelde cerrahi olarak yapılmaktadır
Birkaç seans debridman gerekebilir.
Pansuman;
Genelde günlük yara bakımı yapılmalıdır
Yara bakımında yarayı temiz tutmaya özen gösterilmelidir
Greft ve flep ile yara kapaması;
Yara temiz hale geldikten sonra kendiliğinden kapanması çok uzayacaksa cerrahi olarak yara kapatılabilir.
Fakat kronik hastaların çoğu söz konusu cerrahi için riskli hastalardır
Bu nedenle daha çok yara bakımı ile yaranın kendiliğinden kapanması beklenir
Yara bakımı;
Multidispliner olarak yapılmalıdır. Yara bakımı tüm cerrahi ve dahili branşları ilgilendirmektedir.
İdeal olanı bir merkez altında merkezde yatarak ve ayaktan tüm bakımlarının yapılmasıdır.
Kaynaklar:
1) Akça Ay, F., vd, "Sağlık Uygulamalarında Temel Kavramlar ve Beceriler" ISBN;978-975-420-788-0, Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul-2010, S:210,
2) Yara Bakım Hemşireliği Rehberi, Sağlık Bakanlığı Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi,2013, http://tepecikeah.saglik.gov.tr/userfiles/files/Yara%20bak%C4%B1m%C4%B1%20hem%C5%9Firelik%20rehberi.pdf